Quyền Lực, Tham Vọng, Vinh Quang

"Vươn tới đỉnh vinh quang", cụm từ ấy như một món thuốc gây nghiện. Nhưng đọc sách, chứng kiến những "thương hải tang điền", những thắng lợi chói lọi rồi thất bại thảm thê không ngừng luân chuyển, cảm giác ám ảnh và băn khoăn không ngừng đeo đuổi độc giả.

Vinh quang thật sự là gì? Đó là cái đích cuối cùng hay chỉ là điểm khởi đầu cho những hành trình và chinh phục bất tận?

Đỉnh vinh quang chỉ là điểm khởi đầu

Không có minh chứng nào hùng hồn cho câu hỏi này bằng những trang viết về Alexander Đại đế. Bước lên ngôi vương Macedonia, chàng trai trẻ Alexander hăm hở dẫn quân đi chinh phạt khắp nơi với tham vọng rừng rực: thống nhất các thành bang Hi Lạp và khuất phục đế quốc Ba Tư - "những kẻ man rợ phương Đông".

Không gì ngăn nổi cơn lốc cuốn tàn bạo ấy! Cũng không gì có thể ngăn cản thứ vinh quang như thể thiên định của Alexander!

Nhưng thứ bùa ngải chiến thắng ấy chỉ thúc đẩy "cái tôi" của Alexander tăng cao ngùn ngụt, khiến "gót Archilles" của chàng dũng tướng trẻ tuổi liên tiếp lộ ra... Alexander tỏ ra hụt hơi khi phải thống soái cả một đội quân hùng hậu, không có mệnh lệnh gắt gao và kỷ luật thép, đội quân ấy liên tiếp chỉ biết đốt phá và hủy hoại; hụt hơi khi phải tái thiết và cai trị những xứ sở mới. Alexander cũng hụt hơi ngay trong việc kiểm soát bản thân, không thể duy trì những tham vọng chính đáng vốn làm nên bản ngã mạnh mẽ của vị vua trẻ lúc mới khởi quân.

Ấy là lúc vinh quang bắt đầu tàn lụi...

Phố Wall không thiếu vắng những anh tài có tầm nhìn xa, biết "tham lam khi người khác sợ hãi, sợ hãi khi kẻ khác tham lam", có đủ cá tính, đủ sự quyết đoán đến độc đoán để lèo lái một doanh nghiệp đồ sộ và đưa đến những thành công ngoạn mục... Nhưng những ví dụ tương phản cũng nhiều không kém - ấy là những kẻ "ngã ngựa".

Đó có thể là IBM, tưởng như có thể yên tâm phát triển sau lớp vỏ bọc kiên cố như "tường thành Babylon" - là danh tiếng, là vị trí thống trị trong địa hạt "máy tính cỡ lớn". Thế mà lớp vỏ bền chắc ấy lại chính là điểm yếu chết người, khiến IBM tụt hậu nhanh chóng khi nhu cầu của người dùng về máy tính đột ngột biến đổi.

Trớ trêu thay, chính Kenneth Olsen - kẻ khuất phục IBM với ý tưởng thức thời và độc đáo về "máy tính mini" - cũng tử nạn trên đỉnh vinh quang, khi thái độ bảo thủ và tự tin thái quá đã ngăn ông nhìn nhận tỉnh táo hơn về "thời của máy tính cá nhân".

Đó có thể là ví dụ về Carly Fiorina ở Hãng Hewlett Packard. Bước vào một tập đoàn với nền văn hóa căn cội sâu xa và phức tạp như HP, Carly đã tỏ thái độ xấc xược và thách thức trước những giá trị truyền thống và những con người gắn bó lâu năm với doanh nghiệp. Kết quả là chưa kịp thổi làn gió mới vào nơi này, bà đã tự cô lập mình và biến bản thân thành thứ "chiên ghẻ" bị tẩy chay và hất bỏ.

Chế ngự những hào quang

Thách thức của Cyrus, của Alexander Đại đế, của Augustus năm nào cũng chính là vấn đề của các CEO ngày nay: bước vào vị trí trị vì cả một đế chế, sau những lời xưng tụng, chúc mừng là chất chồng gánh nặng khi phải duy trì hoạt động nhịp nhàng của guồng máy khổng lồ với hàng ngàn con người và còn nhiều hơn thế những mối nối chất chồng!

Và như thế, cách nhau cả ngàn năm, nhưng mỗi vị đầu lĩnh ở mọi thời đại luôn phải đối mặt với chừng ấy câu hỏi:

Xây dựng một đế chế đủ kiên cố, bảo thủ là cần thiết để tồn tại và có chỗ đứng, nhưng làm thế nào để luôn kết nối và thính nhạy với thị trường, có như vậy mới đảm bảo cho tổ chức của mình không bị lạc lõng với thời cuộc, dẫn đến đổ bể và thua lỗ?

Áp đặt cái tôi ra sao để tạo dấu ấn cá nhân và thúc đẩy sáng tạo nhưng lại vừa đủ để thể hiện thái độ tôn trọng với nền văn hóa chung và thừa nhận công trạng của những người khác...?

Chắc chắn không có kẻ nào chiến thắng được mãi, và họ khó lòng biết khi nào "guồng quay may mắn sẽ dừng lại". Vậy nên, điểm khác biệt giữa những người mãi ở đỉnh cao trong sử sách và những kẻ chịu kết cục bi thảm chỉ là "hiểu rõ những giới hạn của bản thân", hay nói cụ thể hơn là biết cách làm chủ chính bản thân mình, để dần học cách chế ngự vinh quang và chiến thắng, và để biết điểm dừng.

Theo LẠC NGUYÊN (TTCT)

SGTT.VN - Cuốn sách là những phát hiện đầy bất ngờ về sự tương đồng đáng chú ý giữa những nhà lãnh đạo trong thời cổ đại với những nhà lãnh đạo nổi tiếng trong thời đại chúng ta. Việc tìm kiếm chiến lược kinh doanh hay quản trị từ trong thuật binh pháp hay trị quốc xưa, ở phương Đông vẫn thường dùng xem ra có nguyên lý của nó.

Sách của Steve Forbes, tổng biên tập của Forbes Media và John Prevas, một giảng viên sử cổ đại kiêm nhà thám hiểm có tiếng.

(Vũ Thanh Tùng dịch, NXB Trẻ, 2011, 338 trang, giá 85.000 đồng)

Gọi là "độc đáo" bởi khác với nhiều cuốn sách từng xuất bản, hai tác giả không đơn thuần làm công việc khảo cứu sử học hoặc tiểu thuyết hóa các nhân vật này như thường thấy, mà đặt một dấu nối giữa những người khổng lồ Cyrus, Alexander, Caesar, Hannibal... trong thời cổ đại với 24 nhà lãnh đạo các đế chế kinh doanh của thời hiện đại để so sánh, xác định những điểm tương đồng (hoặc trái nghịch) trong quá trình tạo dựng và quản lý, điều hành đế chế của mình, qua đó rút ra những bài học dẫn đến thành công và cả thất bại.

Thực ra, so sánh thường khập khiễng, nhất là khi hai đối tượng được so sánh sống và hành động cách nhau cả hàng ngàn năm, trong những hoàn cảnh chính trị, xã hội rất khác biệt. Thế nhưng, theo các tác giả, nếu xem họ như những nhà lãnh đạo tài giỏi trong lĩnh vực của mình thì rõ ràng họ có cùng động cơ (quyền lực, tham vọng, vinh quang), theo đuổi cùng mục đích (sự giàu có, thành tựu, sự thừa nhận và uy tín) và có cùng chiến lược để thực hiện mục đích ấy. Từ căn bản xuất phát đó, những kết nối mà các tác giả tạo ra không rơi vào chỗ khiên cưỡng hay bất tương xứng.

Ở thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên, Alexander - vị vua trẻ xứ Macedonia - đã khởi đầu sự nghiệp chinh phục bằng việc thống nhất các thành bang Hy Lạp, rồi dẫn quân đánh chiếm đế quốc Ba Tư, và sau đó đánh tới các tiểu vương quốc Ấn Độ. Giấc mộng bá chủ phương Đông khiến Alexander say sưa chinh phục mà không biết dừng lại, củng cố đế chế của mình. Thất bại ở Ấn Độ, Alexander phải rút quân về lại Babylon và bị sát hại tại đây. Tài năng, tham vọng đã tạo nên một vị đại đế, nhưng "cái tôi" ngạo mạn, bất chấp giới hạn cũng từ đó lớn dần, dẫn đến kết thúc bi kịch. Câu chuyện của Alexander cũng không hiếm thấy trong thế giới kinh doanh hiện đại. Trường hợp của Warner Bros với nhà lãnh đạo Steve Ross và sau đó là Gerald Levin là một dẫn chứng. Cả Ross và Levin đều say sưa bành trướng đế chế qua các cuộc thôn tính mà không chú trọng quản lý phát triển nó. Cuối cùng, Times Warner trở thành người khổng lồ ì ạch, suy yếu vì gánh nợ quá lớn. Người kế nhiệm, Richard Parsons, đã phải tập trung giải quyết nợ và tháo giỡ một đế chế đổ nát.

Cũng là một nhà chinh phục vĩ đại nhưng Cyrus đại đế (576-530 trước Công nguyên) của Ba Tư lại tạo dựng được một đế chế hùng mạnh trải dài từ phía tây Thổ Nhĩ Kỳ đến Pakistan, từ Ai Cập đến Nga và cai trị thành công gần 30 năm. Thành công của Cyrus đại đế không chỉ do tài năng quân sự, ở tầm nhìn chiến lược mà quan trọng nhất chính là các chính sách cai trị hòa hợp và khoan dung đối với những vùng đất mà ông chinh phục. Cyrus thường khoan thứ và thậm chí thu dụng kẻ thù, và trong nhiều trường hợp, cho phép giữ lại hình thái chính quyền và luật lệ cũ cũng như văn hóa, tập quán của dân bản địa, không tàn phá các vùng đất đã chiếm.

Thời hiện đại, lãnh đạo của một số tập đoàn như Gannett, Procter & Gamble cũng thực hiện chính sách sáp nhập trong êm thắm, hòa hợp và giữ vững đế chế kinh doanh của mình. Gannett, một tập đoàn báo chí lớn của Mỹ, đã tiến hành nhiều cuộc mua lại, sáp nhập trong đó có cả tờ báo nổi tiếng USA Today. Frank Gannett và các người kế vị luôn có cách tiếp cận từ từ và khi mua lại, sáp nhập, họ vẫn tôn trọng vai trò của các người chủ trước cũng như tính độc lập trong biên tập nội dung của tờ báo cũ. Procter & Gamble cũng rất khôn ngoan khi thực hiện các vụ "thôn tính" mà vẫn giữ lại các nhân vật chủ chốt để làm việc cho họ. Đến năm 2005, Giám đốc điều hành A. G. Lafley đã mua Gillette với giá 57 tỉ đô la Mỹ và họ đã không sa thải nhân viên bán sỉ, không cắt giảm chi phí cho nghiên cứu và phát triển chỉ để thúc đẩy lợi nhuận ngắn hạn.

Lấy cổ soi kim, từ chính trị - quân sự nhìn sang kinh doanh, các tác giả đã nêu ra những bài học bổ ích cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp hiện nay. Và thực ra, nào phải chỉ riêng cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp. Đọc Quyền lực, tham vọng và vinh quang, người đọc không chỉ hiểu thêm lịch sử thế giới cổ đại với các nhân vật kiệt xuất qua cách kể chuyện mạch lạc, hấp dẫn, mà còn hiểu thêm về nguyên nhân thành - bại của những người khổng lồ trong kinh doanh. Cái hay của các tác giả là đã khéo léo, linh hoạt đan xen các sự kiện xưa - nay, chiến trường, chính trường - thương trường để tạo nên một dòng chảy nhất quán về nội dung.

Thư Hoài