Nhân dịp giỗ đầu nhà nghiên cứu văn hóa, nhà báo, nhà hoạt động cách mạng Trần Bạch Đằng, NXB Trẻ đã tập hợp các bài viết về các chuyến xuất ngoại của ông từ năm 1977 đến 1999 do chính ông viết vào một cuốn sách với nhan đề Trần Bạch Đằng du ký.
| Trần Bạch Đằng (giữa) với các giáo sư Trường Đại học Connecticut trong một chuyến đi Mỹ. |
Bài viết đầu tiên trong cuốn sách đề tháng 4-1977, tròn hai năm sau ngày đất nước hoàn toàn được giải phóng. Nhà nghiên cứu văn hóa Trần Bạch Đằng đến thăm Hungary, đất nước xã hội chủ nghĩa anh em. Tại đây, sau những cuộc tiếp đón ngoại giao, ông đã có dịp gặp gỡ một người công nhân cắt cỏ bình thường nhưng qua câu chuyện của anh, một tình cảm đặc biệt đối với Việt Nam của những người dân Hungary được thể hiện nhẹ nhàng nhưng đầy xúc động. Và rồi cũng như thế ở Ba Lan, Nicaragua, tại đâu ông cũng được chìm trong cảm giác tự hào khi hai tiếng Việt Nam đang làm rung động thế giới sau thành công của cuộc chiến chống ngoại xâm giải phóng dân tộc. Ngoài sự tự hào còn chất chứa cả sự cảm động trước những gì mà các quốc gia anh em đã đóng góp trong thời gian chiến tranh. Các chuyến đi tiếp theo của ông là đến các quốc gia có đặc điểm chính trị kinh tế khác biệt với Việt Nam. Từ Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan, Nhật Bản và đặc biệt là chuyến đi Canada được ông miêu tả trong 10 bài viết liên tục. Với các bài viết này, Trần Bạch Đằng đã thể hiện những cái nhìn vô cùng đa dạng, có khi là nhà báo phân tích những vấn đề xã hội, kinh tế, có khi là một nhà chính trị với các nhận xét sâu sắc về thể chế lãnh đạo và đôi khi lại đơn thuần là một khách du lịch say mê với cảnh đẹp thiên nhiên… Riêng hai chuyến đi Úc và Mỹ được tác giả dành riêng một vị trí quan trọng. Điều này được ông giải thích ngay trong các bài viết của mình do đây là những quốc gia có ảnh hưởng quan trọng trong lịch sử Việt Nam và đồng thời hiện nay (thời điểm tác giả ghé thăm) có khá đông người Việt sinh sống. Những câu chuyện về chính trị, kinh tế, xã hội của các quốc gia này được ông thể hiện đầy sống động. Tuy nhiên, chính qua những trao đổi của ông với kiều bào ở các hai quốc gia này mới thể hiện hết sự nhạy cảm của ông về cuộc sống của những người Việt xa xứ. Các bài viết từ những chuyến đi của nhà nghiên cứu văn hóa, nhà báo, nhà văn Trần Bạch Đằng không chỉ đơn thuần là những bài du ký. Qua những bài viết đó, bạn đọc ngày nay có thể nhìn lại cả một thời kỳ lịch sử qua những trăn trở của ông về những vấn đề của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở những quốc gia tại Đông Âu, Nam Mỹ. Những bài học về các vấn đề xã hội ông rút ra được từ chuyến tham quan các quốc gia đã và đang phát triển sẽ trở thành bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trên bước đường phát triển kinh tế hiện nay. Bài viết khép lại cuốn sách du ký lại không phải là một tác phẩm ký, đó là bài diễn văn ông đọc trước các hội viên của Rotary Club (một tổ chức quốc tế phi chính phủ chuyên làm công tác nhân đạo và từ thiện) thể hiện một cái nhìn chân thực cùng một niềm tin sâu sắc về tương lai tươi sáng của đất nước Việt Nam thời đổi mới, bài diễn văn này đã góp phần giúp bạn bè thế giới hiểu hơn về quá trình đổi mới kinh tế tại Việt Nam khi đó (1999). Tường Vy |