Làn sóng sách best seller

(TNTT>) Thời gian gần đây, cụm từ "best seller" dường như bị lạm dụng và hầu như đầu sách mới nào được trưng bày ở hiệu sách cũng được gắn "mác" best seller. Nhưng thực tế có phải cuốn nào cũng là "best seller"?

Mấy năm qua, thị trường sách VN có rất nhiều những ấn bản dịch từ các sách bán chạy ở nước ngoài với quảng cáo trên bìa "The New York Times Best Seller", "International Best Seller", "Best Seller of France"... tuy nhiên theo người viết bài này, cứ nhìn vào những cái quảng cáo như thế để mua sách thì có mà đổ thóc giống ra ăn.

Một best seller được định nghĩa là cuốn sách có lượng độc giả lớn, nằm trong danh mục sách bán chạy nhất theo tuần, theo tháng, theo năm và theo cách tính của một tờ báo hay tạp chí lớn. Tuy nhiên, có cuốn bán chạy được vài tuần đã tịt ngóm và chìm vào quên lãng, nhưng vẫn có mác là sách best seller như thường.

Trên thế giới, người ta đã có một bề dày lịch sử và kinh nghiệm lập danh sách best seller, đã có một bề dày văn hóa sách best seller. Danh sách best seller sách hư cấu lần đầu tiên xuất hiện từ cuối thế kỷ 19 trên ấn phẩm The Bookman. Năm 1912, Publisher Weekly (PW) bắt đầu công bố danh sách best seller sách không hư cấu. Danh sách The New York Times Book Review được coi là uy tín nhất xuất hiện hằng tuần năm 1942. PW lập danh sách best seller bằng cách khảo sát các nhà sách chọn lọc (cả hệ thống phát hành và các điểm bán lẻ) sau đó dùng công thức để đánh giá, xác định những sách bán chạy. The New York Times (NYT) xác định thứ hạng best seller bằng cách lấy phiếu của hàng trăm nhà sách độc lập (đại diện cho khoảng 2.000 điểm bán sách tổng hợp trên toàn nước Mỹ), sau đó tất cả số liệu được máy tính xử lý với chương trình thống kê để biết số sách bán ra hằng tuần, xếp hạng các đầu sách cho 9 danh sách best seller.

Best seller ban đầu là thuật ngữ chỉ những cuốn sách được bạn đọc chọn mua nhiều nhất đã dần trở thành một thước đo quan trọng về giá trị, tầm ảnh hưởng của tác phẩm cũng như khuynh hướng đọc sách của độc giả. Với đa số người Mỹ, danh sách best seller của NYT là kim chỉ nam để lựa chọn sách nên đọc. Mạng amazon.com và một số hệ thống bán sách lớn đã sử dụng danh sách best seller của NYT để thực hiện các chiến dịch quảng bá sách.

Người ta đã khảo sát và chỉ ra những yếu tố làm nên một cuốn sách best seller là chủ đề hợp thời, chất lượng viết tốt, cuốn sách trước của tác giả đó cũng best seller, có nhiều độc giả và người hâm mộ, nỗ lực quảng bá của tác giả, thông tin về cuốn sách được truyền miệng rộng rãi, công tác truyền thông và chương trình quảng cáo tốt...

Một cuốn best seller của một nước là một cuốn sách viết cho số đông, được số đông chấp nhận và qua đó phản ánh tình trạng đời sống tinh thần của một cộng đồng người. Một cuốn sách best seller trên quy mô thế giới, nó phản ánh tình trạng đời sống tinh thần của nhân loại.

Ở Việt Nam, cho đến nay vẫn chưa có một danh sách best seller đúng nghĩa, nhiều độc giả vẫn đang chọn mua sách dịch theo sự tham khảo từ các danh sách best seller nước ngoài với lập luận không phải ngẫu nhiên mà "ở bển" một cuốn sách được nhiều người quan tâm và tìm mua.

Tuy nhiên, mặc dù có lịch sử từ lâu và quá trình đánh giá xếp hạng công phu, danh sách best seller cũng như danh sách hoa hậu ở các nước chỉ có giá trị tham khảo, vì người đẹp nhất nước Mỹ chưa chắc đã hợp nhãn một anh chàng Việt Nam, người đọc ở các nước chưa chắc đã có "gu" đọc sách giống người đọc Việt Nam.

Đối với sách trong nước, đến nay vẫn chưa có sự tổng hợp chung để cho ra một danh sách best seller tương đối khách quan, phản ánh đúng tình hình thị trường sách VN. Cái gọi là danh sách sách bán chạy nhất tuần của thị trường sách trong nước chỉ mang tính nhỏ lẻ, chủ quan với thông tin đôi khi chỉ được thu nhận từ một đơn vị phát hành sách duy nhất (như trường hợp danh sách best seller của báo điện tử evan chỉ là danh sách những đầu sách bán chạy nhất trong tuần của đơn vị bán sách trên mạng vinabook.com).

Nếu best seller nước ngoài chia ra cụ thể từng loại (như sách văn học, kinh tế, chính trị... riêng lĩnh vực văn học cũng được chia làm nhiều thể loại như văn học viễn tưởng, thiếu nhi, tâm lý, lịch sử...) thì best seller trong nước hiện nay vẫn gom chung tất cả vào một danh sách. Kết quả là bạn đọc chứng kiến những tác phẩm triết học đứng chung hàng với sách văn học, sách dạy kinh doanh... Sự thiếu phân chia về thể loại đã khiến các danh sách best seller trong nước vốn đã ít còn bị xem nhẹ về giá trị tham khảo.

Phan An

(Nguồn: Báo Thanh niên)