Dân gian xưa thường có rất nhiều mơ ước, ở đâu cũng thế. Kết thúc chuyện, những người tốt, những chàng hoàng tử, những cô công chúa của họ thường sống bên nhau đến lúc đầu bạc, răng long, đến mãn đời… Gần như họ không cầu mong được trường sinh, bất lão! Dân gian đủ khôn ngoan để biết rằng đó không phải là hạnh phúc. Dân gian có đủ trải nghiệm để loại trừ mơ ước đó. Hạnh phúc với họ không hề mơ hồ, chung chung. Hạnh phúc của họ luôn cụ thể với ai, ở đâu, trong môi trường nào đó. Kiếp người là hữu hạn và họ không tìm cách phá vỡ điều đó.
Một ngày nọ, người nhà Tuck tình cờ uống được dòng nước khiến họ trường sinh, bất lão. Kể từ đó họ cứ thế chứng kiến thời gian trôi qua với tất cả, trừ họ. Với họ thời gian đã dừng lại vĩnh viễn. Thoạt đầu họ tưởng mình đã nhận được ân sủng của Thượng đế - trẻ mãi không già và bất tử. 87 năm sau, một ngày tháng Tám ngột ngạt, cô bé Winnie Foster tình cờ phát hiện ra dòng nước trường sinh, bất lão ấy. Cùng với phát hiện thứ nhất, Winnie còn phát hiện thứ hai – chàng Jesse tuấn tú tới mức cô phải lòng ngay trong lần gặp gỡ đầu tiên. Nhà Tuck quyết định mang Winnie về nơi họ sống. Họ buộc phải nói ra sự thật và khuyên cô bé giữ gìn bí mật mới phát hiện. Đồng thời phải đấu tranh dữ dội: Hoặc nói cho Winnie biết những hệ lụy của việc trường sinh, bất lão và giữ gìn bí mật mới phát hiện. Hoặc gợi ý Winnie đợi thêm 7 năm mới uống để rồi hạnh phúc bên con trai họ chàng Jesse tuấn tú.
Ông già Tuck, bằng trải nghiệm trăm năm của mình, bằng tấm lòng nhân ái đã nói: “Cuộc sống. Chuyển động, lớn lên và thay đổi chẳng bao giờ có hai phút trôi mà lại giống hệt nhau… Mọi thứ là một vòng xoay, xoay mãi, xoay mãi không bao giờ ngừng. Cả con người nữa. Luôn đổi mới, luôn phát triển và thay đổi, luôn chuyển động, đi tới. Đó là cách mọi thứ nên diễn ra. Và đó mới gọi là sống. Chúng ta bị mắc kẹt. Chúng ta giờ không còn là một phần của vòng xoay đó nữa. Chúng ta bị hất khỏi đó Winnie à. Bị bỏ lại. Được trở thành một phần của vòng xoay, đó là hạnh phúc. Sống đó là điều nặng nhọc. Nhưng mặt khác, như nhà bác bây giờ, sống còn là điều vô ích nữa. Gia đình bác chỉ hiện hữu, chỉ tồn tại, như những hòn đá bên vệ đường. Nếu hôm nay con uống thì con sẽ mãi mãi là một cô bé…”. Không phải ai cũng đủ trải nghiệm như nhà Tuck để tin rằng điều đó không có gì tốt đẹp. Đó thật sự là một nỗi bất hạnh khủng khiếp. Nhà Tuck không thể vì có thêm một người bạn mà lôi bé Winnie ra khỏi vòng xoáy như họ. Tự mình, họ biết thật độc ác khi làm như thế. Nhưng Winnie vẫn là người quyết định.
Ta sẽ không chết, ta sẽ mãi mãi khỏe mạnh. Không chỉ ta mà cả những người ta yêu thương cũng thế khi được uống thứ nước diệu kỳ này. Sau khi nghe ông Tuck tâm sự, giãi bày, trong nhiều năm liền, Winne đứng trước sự lựa chọn: có nên giữ bí mật sự tồn tại của dòng nước diệu kỳ kia không? Có nên uống thứ nước kia không để một kia sẽ cùng Jesse Tuck bất tử và đi xuyên thời gian? Chai nước kì diệu mà Jesse chắt sẵn để ngày Winnie tròn 17 tuổi, cô sẽ uống và sẽ mãi mãi đi theo chàng. Winnie giấu kỹ trong tủ của mình và đợi chờ. Nhưng không mọi người đã nghĩ kể cả chính mình, Winnie đã sử dụng nó sớm hơn. Và sử dụng theo cái cách mà chính cô cũng không ngờ. Dòng suối còn đó nhưng Winnie không ra lấy thêm giọt nào nữa, cũng không nói cho ai biết bí mật vĩ đại kia.
Ta vẫn tin rằng, sức chịu đựng ngịch cảnh của con người là vô hạn. Nhưng đó là “con người” như ta vẫn hiểu trong giới hạn đời người. Hãy thử hình dung ta sẽ ra sao nếu hàng trăm năm trôi qua, những người ta quen biết yêu thương cứ thế qua đời, còn ta ở lại. Kí ức mỗi ngày một nặng và không ai dù là người bất tử đủ sức gánh vác nỗi cô đơn chồng chất đến thế. Phải sống với nỗi cô đơn như thế là một hình phạt khủng khiếp. Bạn còn nhớ chàng Từ Thức chứ. Nỗi cô đơn đến bàng hoàng của chàng là một trong những dấu hiệu chứng tỏ người xưa khôn ngoan lắm, họ không gieo ước mơ bất tử nào cả.
Thật kì diệu khi Natalie Babbitt có thể kể một câu chuyện giàu tinh thần triết luận với giọng văn trong sáng, súc tính và giàu biểu cảm như thế. Hãy hình dung, giờ đây trước mặt bạn là một cốc nước trường sinh, bất lão, liệu bạn sẽ làm gì? Nếu kể lại Nhà Tuck bất tử, tôi sẽ bắt đầu như thế này: “Ngày xưa, có gia đình nhà Tuck. Một ngày nọ, rủi ro thay, cả nhà họ uống nhằm nước suối trường sinh bất lão và từ đó họ chứng kiến cuộc đời trôi qua mà không hề già thêm, không thể chết đi. Nhà Tuck trở thành một gia đình bất hạnh…”.
Bá Phùng
Cá thì sẽ biết bơi, chim thì sẽ biết bay, tự nhiên là như thế. Vậy thì điều gì khiến một con hải âu học bay ở một con mèo? Tựa sách như một lời mời gọi hấp dẫn, sách không dày và đặc biệt bìa sách lại đẹp, bấy nhiêu đã đủ để người ta dừng lại với, nhặt nó lên, đọc thử và…ở lại.
Sau tai nạn bất ngờ, trước lúc qua đời, không còn lựa chọn nào khác, cô hải âu Kengah đã ủy thác và yêu cầu Zorba – một con mèo to đùng, mập ú hứa với mình ba điều – không ăn quả trứng, chăm sóc con của cô và… dạy nó biết bay. Buộc một con mèo không ăn trứng chim là một điều kinh khủng, mèo mà phải chăm sóc chim non còn là một thử thách lớn hơn, nhưng dạy cho nó biết bay là điều vô vọng. Vậy mà Zorba –một con mèo trung thực và thủ tín đã nhận lãnh trách nhiệm.
Đại diện cho tinh hoa của cộng đồng mèo ở cảng Hamburg đã có mặt ngay tại hiện trường, mèo Einstein thông tuệ và kiểu cách, mèo Secretario nhanh nhẹn nhưng tham ăn, mèo Đại tá nhân từ và uy nghi. Khi trí tuệ và tham ăn muốn vượt qua trung thực, thủ tín; cùng hau háu muốn xơi quả trứng thì nhân từ đã lên tiếng. Mèo Đại Tá - “Zorba đã hứa với cô hải âu tội nghiệp kia rằng sẽ chăm lo cho quả trứng và đứa con của cô ấy. Anh ấy thề nguyền bằng danh dự, và lời thề của một con mèo ở cảng cũng là lời thề của mọi con mèo khác, vì thế không ai được rờ tới quả trứng”.
Chim non ăn gì, ngủ ra sao, tập tính vui đùa của nó thế nào… chăm sóc một con chim non thật không đơn giản. Nhưng bọn mèo đã làm được. Thậm chí để đảm bảo an toàn cho Lucky – tên con hải âu non, bọn mèo đã đàm phán và nhân nhượng lũ chuột ít nhiều. Lucky lớn lên và hoàn toàn hài lòng với Zorba - bà má xịn như cách mà nó âu yếm gọi con mèo. Nhưng trong tiềm thức, niềm ao ước được chao lượn trong không trung vẫn loáng thoáng trong tâm hồn nó dù rằng nó cũng khao khát chứng tỏ mình là một con mèo. Dù yêu thương Lucky nhưng cộng đồng mèo Hamburg không quên lời hứa của mình – dạy cho Lucky biết bay.
Khi nghe lũ mèo thuyết phục chuyện tập bay, Lucky tưởng rằng nó không còn được yêu thương nữa. Chỉ đến khi lắng nghe Zorba giải thích nó mới hiểu ra - “Chúng ta đã bảo vệ con từ khoảnh khắc con mổ vỡ lớp vỏ trứng ra đời. Chúng ta đã dành cho con sự chăm sóc mà không hề nghĩ đến việc biến con thành một con mèo. Chúng ta yêu con như yêu một con hải âu. Thật dễ dàng để chấp nhận và yêu thương một kẻ nào đó giống mình, nhưng để yêu thương ai đó khác mình thật sự rất khó khăn, và con đã giúp chúng ta làm được điều đó. Con là chim hải âu, và con phải sống cuộc đời của một con hải âu. Con phải bay”.
Con hải âu Lucky đã tập bay và cảm giác lần đầu chao mình trong không trung như thế nào bạn sẽ cảm nhận khi đọc sách. Nhưng điều toát ra từ đó là khác với rất nhiều con hải âu khác Lucky không chỉ bay bằng bản năng mà nâng cánh cho nó còn có “tình thương yêu kẻ khác ngoài mình, khác mình” của lũ mèo Hamburg.
Chuyện con mèo dạy hải âu bay là một cuốn truyện được tác giả viết dành cho trẻ em. Nhưng người lớn lại dễ dàng chắt lọc từ đó rất nhiều: sự quan trọng của việc giữ lời hứa, cách thể hiện tình yêu thương, lòng nhân ái. Và đặc biệt từ đây ta cũng biết rằng khi ta chia sẻ với hoặc nhận từ ai khác một điều gì đó trái tim ta sẽ yên ổn, ấm áp hơn.
Nghĩ tới Bảo Ninh là nghĩ đến sự ám ảnh của chiến tranh. Tiếng súng, tiếng pháo đã ngưng từ lâu rồi. Những hố bom ngày xưa giờ đã được san lấp gần hết, hoa cỏ ruộng vườn nhà cửa trên đó cũng đã kịp lên xanh. Chuyện xưa kết đi, được chưa. Không có dấu hỏi nhưng cứ coi đó là một câu hỏi ngập ngừng. Có lẽ đã đến lúc “kết đi” được rồi. Cuộc sống có biết bao bộn bề, cơm áo giao tiền, toan lo, biết bao nụ cười hạnh phúc, có biết bao nỗi reo vui đã thành lời. Kết nhé! Nhưng liệu có thể kết không khi vẫn còn đó hình ảnh những nạn nhân da cam thế hệ thứ hai, thứ ba? Liệu có thể kết không khi bờ ngăn cách giữa những lòng người khiến ta phải ngại ngần? Phải kết thôi, nhưng không phải để ký ức trôi vào lãng quên mà để mở ra những không gian khác, những câu chuyện khác nhân bản hơn, giàu tình người hơn để có thể kết nối dân tộc. Văn của Bảo Ninh trong Chuyện xưa kết đi, được chưa là thế đấy.
Rất nhiều người sẽ thấy khó khăn khi đọc tập truyện ngắn này. Có cảm giác chừng như Bảo Ninh viết bốn ngàn, năm ngàn chữ mỗi truyện nhưng đã lược lại thật nhiều để cuối cùng truyện chỉ còn như những phác thảo. Nhưng đó là những phác thảo gợi ra thật nhiều, khiến người ta chùng lòng xuống. Đó là nỗi ưu tư, về mối boăn khoăn đi suốt cuộc đời của “tôi” về Thủy trong truyện Sách cấm. Đó là cuộc tìm kiếm sau khi bị lạc nhau dù ở rất gần nhau của Vinh với Hạnh trong truyện Quay lưng. Đó là nỗi lo canh cánh cuộc hôn nhân của mình sẽ bị quá khứ chiến tranh làm tan vỡ của “tôi” do cuộc gặp mặt của bác Lân với ông bố vợ - người đứng bên kia chiến tuyến trong truyện Chuyện xưa kết đi, được chưa? Đó là anh Hành lõi đời mà vẫn hồn hậu thật thà đi vào cuộc chiến như hoàn thành một bổn phận theo cách nghĩ về bổn phận của riêng anh dù không được tin cậy hoàn toàn trong truyện Đêm trừ tịch.
Những lát cắt, những số phận trong truyện của Bảo Ninh có gì đó rất trớ trêu, nghiệt ngã. Nó khiến ta khi đọc một truyện, biết một số phận lại hối hả lật sang truyện khác để biết thêm những số phận khác, câu chuyện khác. Những phác thảo của Bảo Ninh gợi mở thật nhiều, khiến người ta phải lặng lẽ nhìn ngắm lại mình và mọi người, cuộc sống thật nhiều. 14 phác thảo - lát cắt trong Chuyện xưa kết đi, được chưa chưa hẳn đã là những truyện ngắn xuất sắc, thậm chí là với riêng Bảo Ninh nếu so với Khắc dấu mạn thuyền, Bí ẩn của làn nước… Nhưng sức gợi của chúng khi đi cùng nhau tạo một lực hấp dẫn lớn.
Với riêng tôi, tôi có cảm giác rằng Chuyện xưa kết đi, được chưa là những mảnh ghép mà nếu ghép vào thì tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh nổi tiếng năm xưa có thể sẽ trở thành một bộ tiểu thuyết sử thi. Có lẽ vì muốn cô đọng, muốn nén lại nỗi buồn nên Bảo Ninh đã lược đi. Đọc tập truyện xong bất giác cứ muốn làm một động – tác – vật – chất đan hai cuốn sách lại với nhau.
Vâng, nếu đủ khép lại được ắt sẽ mở ra được. Cũng đã đến lúc phải làm việc này rồi.
Sách rất mỏng, chỉ 137 trang. Nhưng những đoạn liên quan đến sex bàng bạc từ đầu đến cuối. Ngay ở trang đầu tiên những dòng đầu tiên đã là thế này – “Một đêm xuân, ngay gần biển. Tôi không mặc quần lót, cũng chẳng mang giày. Tôi bước mấy bước trên tấm thảm hành lang nối phòng D.với phòng chúng tôi và gõ cửa phòng anh. Tôi chẳng hề cảm thấy bồn chồn. Tôi tỉnh táo, tập trung, mọi giác quan đều căng lên, da và bụng sẵn sàng…”. Nhưng đó không phải là mục đích, không phải dư vị sau khi đọc xong Người tình dang dở.
Năm 16 tuổi, Claire để ý và dần dần bị cuốn về D. - một bạn trai cùng lớp. Họ đã nếm vị ngọt của môi nhau, khỏa thân bên nhau, lắng nghe được những rung động của cơ thể nhau. Nhưng chưa họ chưa bao giờ nói lên lời yêu nhau, dù rất muốn, dù đợi chờ vẫn chưa cùng nhau nếm hương vị trái cấm. Lần làm tình đầu tiên của Claire là với một người bạn trai khác, không phải D. và cô nhanh chóng nhất thất vọng. Nỗi thất vọng của cô lớn đến mức cô không thôi nghĩ, mường tượng, hình dung về D.; cô sống với những dư vị ngọt ngào của vòng tay ấm áp, đôi môi dịu dàng, ánh mắt quyến rũ ma mị của D., ngay cả khi đã có chồng, hai con. 17 năm sau cái đêm dang dở ấy, khi cùng chồng đến một quán bar , đột nhiên cô gặp lại D. Họ cuốn vào nhau, tan ra trong niềm hoan lạc ngọt ngào.
Người ta không bao giờ quên được nụ hôn đầu tiên, mối tình đầu tiên. Không bao giờ quên được cảm giác chất ngất lần đầu yêu và được yêu thương. Claire không phải là ngoại lệ. Nhưng khác với nhiều người, tình yêu không lời của Claire như một bản hòa tấu chưa bao giờ chấm dứt dù có lúc cô tưởng đó đã là kết thúc. Nốt cuối của nó cứ mãi ngân nga trong tâm trí cô… Cô mất rất nhiều thời gian để hiểu vì sao cô lại nhớ chính xác đến từng chi tiết khi cô ở bên D. Sau D. cô đã ngủ với nhiều bạn tình; yêu và có hai con với Pierre - chồng cô nhưng D. vẫn trở lại.
“Tôi để cho mình nhìn thấy anh khắp mọi nơi. Tôi lên tàu điện ngầm và mắt tôi gặp mắt anh ở đó. Tôi đi qua phố và anh suýt đâm sầm vào tôi. Tôi ngồi xuống bàn ở một quán cà phê và chính anh là người đến chờ tôi gọi đồ uống. Ở hộp đêm Overside, ở No comment, hay ở Chandelles, tôi chưa bao giờ mở cửa ra mà không hy vọng, chỉ một giây thôi, rằng sẽ tình cờ gặp anh ở đó. Tôi đi đến những nơi này thường xuyên một phần cũng vì lẽ đó, để nhận ra tay anh giữa những bàn tay khác…”. D. trong kí ức Claire không dừng lại là chàng trai mới lớn, mà cùng với cô cũng lớn dần theo năm tháng. Cô nhìn thấy anh rõ ràng tới từng chi tiết nhỏ. 17 năm cô sống với hai cuộc đời như thế.
Người đọc sẽ sửng sốt khi đọc những trường đọan trong đó Pierre thả cho vợ mình thoải mái đến với D. Không phải một lần. Pierre còn tổ chức một cuộc picnic ba người. Đêm xuống. Pierre bảo vợ: “Em đi sang bên đó một mình nhé… Anh nghĩ là em muốn ở riêng một mình với cậu ấy. Tất cả những gì anh yêu cầu là đừng ở luôn bên đó!”. Đêm ấy, sau cuộc hoan lạc với D., Claire trở về như đã hứa với Pierre nhưng với bộ dạng “không giày, không quần lót”… Làm sao mà có thể kì quái được như thế? Sao tác giả có thể phỉ báng “tình yêu” như thế, nhân vật Claire thật bệnh hoạn… Có thể bạn sẽ thấy ghê tởm Claire, thậm chí cả Pierre nữa. Người tình dang dở như đã nói chỉ có 137 trang và xin nhớ cho, bạn vẫn chưa đọc đến dòng cuối cùng! Hãy đọc tiếp đi trước khi phán xét.
Trong cuộc đời mình, rất nhiều người, đàn ông và đàn bà, đã lạc mất tình yêu của mình. Đã có “bản hòa tấu tình yêu không lời với nốt cuối ngân nga chưa bao giờ chấm dứt” như Claire. Và ta đã khắc khoải, dằn vặt, day dứt trong suốt phần thời gian còn lại của đời mình. Đôi khi một đoạn nhạc, một màu áo, một tiếng cười, một ánh mắt, chút thoáng mong manh nào đó cũng đủ đưa ta về với một thời điểm nào đó của ngày xưa. Bản hòa tấu ấy có thể ngủ yên trong tiềm thức nhưng thỉnh thoảng nó cựa quậy, nảy mầm và mọc lên những mầm xanh… Rồi đột nhiên biến mất chứ không lớn lên. Không thành một cái cây nào đủ để dỡ tung nóc nhà mình đi. Ta ý thức được tình yêu và cuộc sống hiện hữu nhưng rất khó xóa nhòa những gì đã hằn sâu trong kí ức. Claire – rất Người, và khác với bạn nghĩ, không làm bất cứ điều gì để thay đổi vị trí “người tình dang dở”.
Claire viết rằng – em mười sáu tuổi dưới những ngón tay anh và em sẽ không quên! Bạn thả tập sách mỏng xuống và đột nhiên thấy thương cảm cho Claire.
Nỗi bất hạnh của trường sinh, bất lão, 2009-11-27 08:48:43
Khi anh đã thề!, 2009-10-07 18:13:22
