Bay Trên Tổ Chim Cúc Cu

Được nhìn nhận là "viên ngọc quý của văn học thế giới cuối thập niên 60, đầu thập niên 70", "Bay trên tổ chim cúc cu" của nhà văn Mỹ Ken Kessey là tác phẩm phải đọc với bất cứ ai yêu thích văn chương.

Bối cảnh của câu chuyện chỉ gói gọn trong một bệnh viện tâm thần nhưng đó chính xác là một xã hội thu nhỏ, nơi tất cả quyền lực nằm trong tay nữ giới, nơi bản năng giới tính của con người bị kìm hãm đến khô kiệt, nơi mỗi cá nhân bị điều khiển và giám sát bằng những cơ chế lạnh lẽo đến vô tri và nơi ý niệm về người bình thường - người không bình thường không được phân định rõ ràng.

Mang trong mình một nửa dòng máu da đỏ, Thủ lĩnh Bromden, người dẫn chuyện là bệnh nhân mắc chứng hoang tưởng tại Bệnh viện tâm thần Oregon trong suốt hơn mười năm năm. Bromden giả vờ câm, điếc, cố gắng sống trong tình trạng "không nhận biết, không ý thức" giả tạo.

Những bệnh nhân tâm thần tại bệnh viện Oregon đều phải tuân theo những nguyên tắc và quy định của Y tá trưởng Ratched, một cựu y tá quân đội, người điều hành tổ hợp của mình một cách trơn tru và chính xác như một cỗ máy.

Mọi chuyện bắt đầu xáo trộn khi nhân vật chính của thiên tiểu thuyết - Randke McMurphy xuất hiện. Tự giới thiệu bản thân là một tay nghiền cờ bạc, đặc biệt có hứng thú với phụ nữ và những quân bài, McMurphy luôn tỏ thái độ ngông nghênh, bất cần ngay cả trước Y tá trưởng khét tiếng. Sau khi trải qua buổi họp nhóm đầu tiên, McMurphy chính thức trở thành "người hùng" khi đánh cược với đám bệnh nhân sẽ làm Y tá trưởng phát điên phát cuồng chỉ trong vòng một tuần, bất chấp nỗi hồ nghi của các bệnh nhân.
Chạm đến rất nhiều vấn đề gai góc của thời đại lúc bấy giờ thông qua một lối kể chuyện rất khác biệt, Ken Kesey chứng tỏ tài năng bậc thầy của mình bằng bút pháp khắc họa nhân vật sống động, biểu cảm, giàu hình tượng. Nếu như bút pháp tả thực của Ken Kesey hữu dụng khi khắc họa sâu sắc thực tế trần trụi tại một bệnh viện tâm thần thì bút pháp lãng mạn lại có cơ hội thăng hoa trong những dòng suy tưởng mộng mơ của người dẫn chuyện vốn chỉ lặng lẽ quan sát và cảm nhận. Chọn Thủ lĩnh Bromden, một bệnh nhân tâm thần "vừa câm, vừa điếc" là người dẫn chuyện là một dụng ý nghệ thuật độc đáo của Ken Kesey và thành công của "Bay trên tổ chim cúc cu" một phần được tạo nên từ ý tưởng táo bạo và đầy sáng tạo này.

"Bay trên tổ chim cúc cu" được viết từ trên những trải nghiệm của Ken Kesey trong thời gian làm hộ lý tại một bệnh viện tâm thần ở Menlo Park, California (Mỹ). Từ lúc đó, ông dần dần thấu hiểu và cảm thông những bệnh nhân nơi đây. Kesey chia sẻ, ông viết ba trang đầu tiên của tiểu thuyết ngay sau khi uống peyote - một loại thuốc gây ảo giác và LSD và những trang viết này hầu như được giữ nguyên khi tác phẩm đã hoàn thiện và trở thành một kiệt tác văn chương thế giới sau này.

Song Minh (Báo Lao động)