99 Phờ-Răng (Quảng Cáo)

(Thứ Sáu, 15/02/2008)
Khi cuộc đời sao chép quảng cáo...

TT - Trước khi trở thành một nhà văn, lại là một nhà văn ăn khách của nền văn học đương đại Pháp, Fédéric Beigbeder (sinh năm 1965) có 10 năm làm việc trong ngành quảng cáo. Bởi vậy mà nhân vật chính của anh trong 99 fờ-răng, anh chàng Octave, nhân viên một hãng quảng cáo của Mỹ, có một nét đặc biệt lôi cuốn độc giả, đó là rất chân thực.

Chuyện đời của Octave được nhìn dưới mọi góc độ, từ nhiều phía khiến nó được bóc ra từng tầng, từng lớp đến tận cùng, không khoan nhượng, không một chút giấu giếm, che đậy. Sự thật ở đó hoàn toàn trần trụi, đến độ đôi khi người đọc có thể đỏ mặt hay cảm giác một cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng. Và cũng đôi lúc cảm thấy một nỗi đau vô hình nhưng có thật - đau vì sự thật - thiết nghĩ đó cũng là một thành công của ngòi bút nhà văn.

Con người trong thế giới hiện đại luôn muốn tự giải phóng, đòi hỏi tự do, công bằng, dân chủ... Nhưng kỳ thực thế giới càng hiện đại, con người càng bị xích xiềng của thế giới ấy trói chặt mà không hay biết - đó là sự mất tự do của cảm nhận cuộc sống bằng chính mọi giác quan và nhận thức của riêng mình. Anh ta không còn tự do trong sự chọn lựa của mình nữa. Khắp nơi, và mọi lúc, quảng cáo đã len vào tâm thức, điều khiển mọi sự ham muốn của anh ta.

"Để đưa loài người vào chế độ nô lệ, quảng cáo đã chọn con đường khơi gợi mềm dẻo, khôn khéo. Đây là chế độ đầu tiên trong lịch sử thống trị của con người với con người, cái chế độ mà ngay cả sự tự do cũng bó tay bất lực. Hơn nữa, chế độ này tạo ra thứ vũ khí cho mình từ sự tự do, và đó là phát kiến vĩ đại nhất của nó”.

Đó là kết cục thảm hại chung của cả thế giới này khi con người ta phần lớn thời gian chìm vào cuộc sống ảo cùng tivi, Internet..., khi dần đi tới chỗ "quảng cáo không sao chép cuộc đời mà là cuộc đời đang sao chép quảng cáo"!

Văn phong của tác phẩm đậm chất hiện đại, khó đọc đối với những độc giả từng say mê văn chương cổ điển. Song, nó lôi cuốn ở phong vị ngang tàng, đôi chút tàn nhẫn, điểm một nụ cười nhếch mép mỉa mai. Thêm nữa, hệ thống triết lý về cuộc đời, về chính trị, quyền lực, tình yêu, cái chết... được đưa ra một cách lộn xộn có chủ đích đan xen giữa những trang miêu tả tâm trạng của nhân vật, giữa những câu thoại tức cười, chắc chắn sẽ khiến người đọc "à” lên thích thú.

Chất hài hước và thói cợt nhả với cuộc đời của Fédéric Beigbeder thể hiện không chỉ trong nội dung cuốn sách mà nằm cả ở trang bìa với cái tên 99 fờ-răng và con số ghi giá bán thật ở đằng sau cuốn sách: cũng "99 fờ-răng"!

Tôi tự hỏi tại sao không phải là 100 fờ-răng? Phải chăng, ngay cả khi đã lột trần bộ mặt của ngành quảng cáo, lên án nó với sự chán ghét cùng cực, Fédéric Beigbeder vẫn không thoát khỏi qui luật của thế giới marketing đầy mánh lới buôn bán đang dần kết liễu những niềm vui sống giản dị của con người?

Thụy Anh

(Thứ ba, 22/1/2008)
Tiểu thuyết best-seller này là hành trình đi vào tâm tưởng của chàng nhân viên quảng cáo tên Octave. Không chỉ là trăn trở của nhân vật về một xã hội tiêu thụ, ngồn ngộn thương hiệu, "99F" bật lên khát vọng hướng đến giá trị nhân bản cao đẹp.

Octave là một nhân viên quảng cáo thành đạt trong nghề. Anh trẻ, năng động, trong đầu luôn đầy ắp ý tưởng sáng tạo để công ty có thể đưa ra chiến lược quảng cáo hiệu quả nhất, khiến cho người tiêu thụ bị “ám ảnh”, tin tưởng vào sản phẩm nhất. Mặt khác, Octave là một người nghiện ma túy, chao đảo trong tình yêu, luôn day dứt về niềm tin, ý nghĩa và giá trị của cuộc sống.

Chán ngán với việc bị bao bọc bởi cuộc sống đầy thương hiệu, nhãn hàng, slogan ấn tượng…, trong đầu Octave luôn gào lên: "Hãy đuổi việc tôi đi". Lấy cớ viết cuốn sách "vạch áo cho người xem lưng" về chuyên môn (để bị sa thải và nhận được tiền đền bù thất nghiệp thay vì ra đi trắng tay do bỏ việc), Octave đã bóc trần thế giới của ngành quảng cáo.

Cuốn sách được chia làm 6 phần: Tôi - Mày - Hắn - Chúng tôi - Chúng mày - Họ. Đứng ở nhiều góc nhìn như thế, Octave mổ xẻ cuộc sống và công việc của anh. Ở đấy "Quảng cáo như con bạch tuộc bám chặt tất cả và sở hữu thế giới", "Quảng cáo tài trợ cho truyền hình, chỉ huy báo chí, ra lệnh cho thể thao (không phải Pháp hòa Brazil ở trận chung kết giải vô địch bóng đá thế giới mà là Adidas thắng Nike)…".

Trong xã hội như thế, nảy sinh những triết lý mới: "Tôi chi tiền vậy nên tôi tồn tại". Để con người "móc hầu bao", quảng cáo phải dụng công đi vào mọi ngóc ngách cuộc sống con người, quảng cáo "không cho phép bạn buồn chán", "quấy rầy dòng suy nghĩ của bạn". Và mọi sự tình cờ của quảng cáo đều là "kết quả của vụ đầu tư hàng tỷ euro".

Trong khi hàng loạt khái niệm như: thị trường, sản phẩm, hàng hóa, kinh doanh, tiêu thụ, chiến lược, tiếp thị… đang cố sức đè bẹp vài khái niệm về con người, phẩm chất, giá trị đạo đức…; trong khi quảng cáo cố sức "săn" con người, dựng lên một thế giới chỉ chấp nhận các mỹ từ: tuyệt vời, tuyệt hảo… thì chính con người lại cô đơn hơn bao giờ hết trong thế giới ấy.

Cuốn sách còn là cảm nhận của nhân vật chính về cả xã hội rộng lớn, mà anh ta chỉ là một mắt xích. Bệnh tật cùng "hầm bà lằng" các thứ ung thư, thiên tai tấn công con người hàng ngày, hàng giờ. Vậy mà con người lại quay sang tấn công nhau.

Cuộc sống đầy dằn vặt của Octave còn được xem là mang dáng dấp của "cha đẻ" nhân vật này, nhà văn Pháp Fédéric Beigbeder. Ông cũng từng là một nhân viên quảng cáo. Năm 2000, 99F xuất bản lần đầu tiên tại Pháp và trở thành cuốn sách bán chạy nhất trong năm. Vì cuốn sách mà Fédéric bỏ nghề quay sang viết văn, trở thành tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy tại châu Âu như: Kỳ nghỉ trong hôn mê, Tình yêu chỉ sống ba năm, Cửa sổ trên tháp đôi.

Sách từng được đạo diễn Jan Kounen dựng thành phim.

Anh Vân